[ 79 ] و من كتاب كتبه ع لما استخلف إلى أمراء الأجناد

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّمَا أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ مَنَعُوا اَلنَّاسَ اَلْحَقَّ فَاشْتَرَوْهُ وَ أَخَذُوهُمْ بِالْبَاطِلِ فَاقْتَدَوْهُ


[ 791 ]

79

نامه آن حضرت ( ع )

به سرداران سپاه هنگامى كه به خلافت رسید

اما بعد . آنان كه پیش از شما بودند هلاك شدند ، زیرا مردم را از حقشان محروم نمودند تا آن را با دادن رشوت به دست آوردند . مردم را به راه باطل كشانیدند و مردم هم از پى ایشان رفتند .

[ 793 ]

باب گزیده

سخنان حكمت آمیز و اندرزهاى امیر المؤمنین علیه السلام

و در این گزیده است پاسخ پرسشهایى كه از آن حضرت شده و نیز سخنان كوتاه او درباره مطالبى كه منظور نظرش بوده است .



[ 78 ] و من كتاب له ع إلى أبی موسى الأشعری جوابا فی أمر الحكمین ذكره سعید بن یحیى الأموی فی كتاب المغازی

فَإِنَّ اَلنَّاسَ قَدْ تَغَیَّرَ كَثِیرٌ مِنْهُمْ عَنْ كَثِیرٍ مِنْ حَظِّهِمْ فَمَالُوا مَعَ اَلدُّنْیَا وَ نَطَقُوا بِالْهَوَى وَ إِنِّی نَزَلْتُ مِنْ هَذَا اَلْأَمْرِ مَنْزِلاً مُعْجِباً اِجْتَمَعَ بِهِ أَقْوَامٌ أَعْجَبَتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ وَ أَنَا أُدَاوِی مِنْهُمْ قَرْحاً أَخَافُ أَنْ یَكُونَ عَلَقاً وَ لَیْسَ رَجُلٌ فَاعْلَمْ أَحْرَصَ عَلَى جَمَاعَةِ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ص وَ أُلْفَتِهَا مِنِّی أَبْتَغِی بِذَلِكَ حُسْنَ اَلثَّوَابِ وَ كَرَمَ اَلْمَآبِ وَ سَأَفِی بِالَّذِی وَأَیْتُ عَلَى نَفْسِی وَ إِنْ تَغَیَّرْتَ عَنْ صَالِحِ مَا فَارَقْتَنِی عَلَیْهِ فَإِنَّ اَلشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ نَفْعَ مَا أُوتِیَ مِنَ اَلْعَقْلِ وَ اَلتَّجْرِبَةِ وَ إِنِّی لَأَعْبَدُ أَنْ یَقُولَ قَائِلٌ بِبَاطِلٍ وَ أَنْ أُفْسِدَ أَمْراً قَدْ أَصْلَحَهُ اَللَّهُ فَدَعْ مَا لاَ تَعْرِفُ فَإِنَّ شِرَارَ اَلنَّاسِ طَائِرُونَ إِلَیْكَ بِأَقَاوِیلِ اَلسُّوءِ وَ اَلسَّلاَمُ


78

از نامه آن حضرت ( ع )

به ابو موسى اشعرى در پاسخ امر حكمین . آن را سعید بن یحیى الاموى در كتاب المغازى نقل كرده است .

هر آینه بسیارى از مردم از بسیارى از نصیب خود بى‏بهره ماندند . به دنیا گرویدند و سخن از روى هوا گفتند . و من در این كار در شگفت شده‏ام . در آنجا گروهى مردم خود پسند گرد آمدند و من اكنون زخمى را معالجه خواهم كرد كه ترسم به صورت خون لخته در آید . و بدان ، كه هیچكس آزمندتر از من به گرد آمدن امت محمد ( صلى الله علیه و آله ) و الفت و مهربانى آنها با یكدیگر نیست . من در این كار خواستار پاداش نیكو و باز گشت به جایگاه نیكو هستم . بزودى بر آنچه بر خود مقرر داشته‏ام ، وفا خواهم كرد ، هر چند ، كه تو آن شایستگى را كه به هنگام جدا شدن داشتى ، از دست داده باشى . بدبخت آنكه از سود عقل و تجربتى كه او را داده‏اند ، بى بهره ماند . من نمى‏توانم سخن باطل و نادرست را تحمل كنم ، یا كارى را كه خدا به صلاح آورده ، تباه سازم . پس آنچه را كه نمى‏دانى چیست رها كن ، زیرا مردم بد كردار با این سخنان نابكارانه تو به سوى تو خواهند شتافت . والسلام .



[ 77 ] و من وصیة له ع لعبد الله بن العباس لما بعثه للاحتجاج على الخوارج

لاَ تُخَاصِمْهُمْ بِالْقُرْآنِ فَإِنَّ اَلْقُرْآنَ حَمَّالٌ ذُو وُجُوهٍ تَقُولُ وَ یَقُولُونَ وَ لَكِنْ حَاجِجْهُمْ بِالسُّنَّةِ فَإِنَّهُمْ لَنْ یَجِدُوا عَنْهَا مَحِیصاً


[ 789 ]

77

از وصیت آن حضرت ( ع )

به عبد الله بن عباس هنگامى كه او را براى گفتگو با خوارج فرستاد .

با ایشان به قرآن مناظره مكن ، زیرا قرآن بار معناهاى گوناگون را تحمل كند . تو چیزى مى‏گویى و آنها چیزى مى‏گویند ، بلكه با ایشان به سنت مناظره كن كه راه گریز نیابند .



[ 76 ] و من وصیة له ع لعبد الله بن العباس عند استخلافه إیاه على البصرة

سَعِ اَلنَّاسَ بِوَجْهِكَ وَ مَجْلِسِكَ وَ حُكْمِكَ وَ إِیَّاكَ وَ اَلْغَضَبَ فَإِنَّهُ طَیْرَةٌ مِنَ اَلشَّیْطَانِ وَ اِعْلَمْ أَنَّ مَا قَرَّبَكَ مِنَ اَللَّهِ یُبَاعِدُكَ مِنَ اَلنَّارِ وَ مَا بَاعَدَكَ مِنَ اَللَّهِ یُقَرِّبُكَ مِنَ اَلنَّارِ


76

وصیت آن حضرت ( ع )

به ابن عباس ، هنگامى كه او را در بصره جانشین خود ساخت .

با مردم گشاده‏رو باش ، آنگاه كه به مجلست در آیند و آنگاه كه درباره آنها حكمى كنى . از خشم بپرهیز كه خشم نشان سبك مغزى از سوى شیطان است و بدان كه هر چه تو را به خدا نزدیك مى‏كند ، از آتش دور مى‏سازد و آنچه از خدا دور مى‏سازد به آتش نزدیك مى‏كند .



[ 75 ] و من كتاب له ع إلى معاویة فی أول ما بویع له ذكره الواقدی فی كتاب الجمل

مِنْ عَبْدِ اَللَّهِ عَلِیٍّ أَمِیرِ اَلْمُؤْمِنِینَ إِلَى مُعَاوِیَةَ بْنِ أَبِی سُفْیَانَ أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ عَلِمْتَ إِعْذَارِی فِیكُمْ وَ إِعْرَاضِی عَنْكُمْ حَتَّى كَانَ مَا لاَ بُدَّ مِنْهُ وَ لاَ دَفْعَ لَهُ وَ اَلْحَدِیثُ طَوِیلٌ وَ اَلْكَلاَمُ كَثِیرٌ وَ قَدْ أَدْبَرَ مَا أَدْبَرَ وَ أَقْبَلَ مَا أَقْبَلَ فَبَایِعْ مَنْ قِبَلَكَ وَ أَقْبِلْ إِلَیَّ فِی وَفْدٍ مِنْ أَصْحَابِكَ وَ اَلسَّلاَمُ


75

نامه‏اى از آن حضرت ( ع )

از مدینه ، در آغاز بیعت با او به خلافت به معاویه نوشته است واقدى آن را در كتاب الجمل آورده است .

از بنده خدا ، امیر المؤمنین ، به معاویة بن ابى سفیان اما بعد ، مى‏دانى كه من اگر چیزى درباره شما گفته‏ام یا از شما روى گردانیده‏ام ،

معذور بوده‏ام . تا آن اتفاق كه باید بیفتد ، افتاد و دفع آن را چاره نبود . و این سخن دراز است و حرف بسیار . گذشته گذشت و آمدنى آمد . پس از آنان كه در نزد تو هستند ،

بیعت بستان و با جمع یارانت به نزد من آى . والسلام .



[ 74 ] و من حلف له ع كتبه بین ربیعة و الیمن و نقل من خط هشام بن الكلبی

هَذَا مَا اِجْتَمَعَ عَلَیْهِ أَهْلُ اَلْیَمَنِ حَاضِرُهَا وَ بَادِیهَا وَ رَبِیعَةُ حَاضِرُهَا وَ بَادِیهَا أَنَّهُمْ عَلَى كِتَابِ اَللَّهِ یَدْعُونَ إِلَیْهِ وَ یَأْمُرُونَ بِهِ وَ یُجِیبُونَ مَنْ دَعَا إِلَیْهِ وَ أَمَرَ بِهِ لاَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً وَ لاَ یَرْضَوْنَ بِهِ بَدَلاً وَ أَنَّهُمْ یَدٌ وَاحِدَةٌ عَلَى مَنْ خَالَفَ ذَلِكَ وَ تَرَكَهُ أَنْصَارٌ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ دَعْوَتُهُمْ وَاحِدَةٌ لاَ یَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ لِمَعْتَبَةِ عَاتِبٍ وَ لاَ لِغَضَبِ غَاضِبٍ وَ لاَ لاِسْتِذْلاَلِ قَوْمٍ قَوْماً وَ لاَ لِمَسَبَّةِ قَوْمٍ قَوْماً عَلَى ذَلِكَ شَاهِدُهُمْ وَ غَائِبُهُمْ وَ سَفِیهُهُمْ وَ عَالِمُهُمْ وَ حَلِیمُهُمْ وَ جَاهِلُهُمْ ثُمَّ إِنَّ عَلَیْهِمْ بِذَلِكَ عَهْدَ اَللَّهِ وَ مِیثَاقَهُ إِنَّ عَهْدَ اَللَّهِ كَانَ مَسْئُولاً وَ كَتَبَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ


74

پیمان نامه‏اى از آن حضرت ( ع )

میان ربیعه و یمن . از روى خط هشام بن الكلبى نقل شده است .

این پیمان نامه‏اى است كه اهل یمن و مردم ربیعه ، چه آنها كه شهر نشین‏اند ، و چه آنها كه بیابان نشین‏اند ، بر آن توافق كرده‏اند كه از كتاب خدا پیروى كنند و مردم را به آن فرا خوانند و از مردم بخواهند كه آن را بپذیرند . و هر كس را كه به كتاب خدا دعوت كند و بدان فرمان دهد ، اجابت كنند . و در برابر این كار مزدى نطلبند و جز به آن به كار دیگر خرسند نشوند . و بر ضد كسى كه این پیمان بشكند یا آن را ترك گوید ، دست به دست هم دهند . و یار و مددكار یكدیگر باشند و سخنشان یكى شود ، و عهد خود را به سبب سرزنش یا خشم این و آن یا به سبب خوار ساختن و دشنام دادن گروهى

[ 787 ]

گروه دیگر را ، نشكنند . و بر آن گواه است ، آنكه از ایشان حاضر است یا غایب است و هر كه سفیه است یا داناست و هر كه بردبار است و هر كه نادان است . عهد و پیمان خدا در این عهد نامه بر عهده شماست و از پیمان خدا سؤال خواهند كرد . نوشت آن را على بن ابى طالب .



[ 73 ] و من كتاب له ع إلى معاویة

أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی عَلَى اَلتَّرَدُّدِ فِی جَوَابِكَ وَ اَلاِسْتِمَاعِ إِلَى كِتَابِكَ لَمُوَهِّنٌ رَأْیِی وَ مُخَطِّئٌ فِرَاسَتِی وَ إِنَّكَ إِذْ تُحَاوِلُنِی اَلْأُمُورَ وَ تُرَاجِعُنِی اَلسُّطُورَ كَالْمُسْتَثْقِلِ اَلنَّائِمِ تَكْذِبُهُ أَحْلاَمُهُ وَ اَلْمُتَحَیِّرِ اَلْقَائِمِ یَبْهَظُهُ مَقَامُهُ لاَ یَدْرِی أَ لَهُ مَا یَأْتِی أَمْ عَلَیْهِ وَ لَسْتَ بِهِ غَیْرَ أَنَّهُ بِكَ شَبِیهٌ وَ أُقْسِمُ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَوْ لاَ بَعْضُ اَلاِسْتِبْقَاءِ لَوَصَلَتْ إِلَیْكَ مِنِّی قَوَارِعُ تَقْرَعُ اَلْعَظْمَ وَ تَهْلِسُ اَللَّحْمَ وَ اِعْلَمْ أَنَّ اَلشَّیْطَانَ قَدْ ثَبَّطَكَ عَنْ أَنْ تُرَاجِعَ أَحْسَنَ أُمُورِكَ وَ تَأْذَنَ لِمَقَالِ نَصِیحَتِكَ وَ اَلسَّلاَمُ لِأَهْلِهِ


[ 785 ]

73

نامه‏اى از آن حضرت ( ع )

به معاویه

اما بعد ، من از اینكه ، پى در پى ، به نامه‏هایت پاسخ مى‏دهم و به گفته‏هایت گوش مى‏سپارم پندارم كه مردى سست راى شده‏ام و در فراست و هوشیارى گرفتار خطا گشته‏ام . تو هنگامى كه نامه‏اى به من مى‏نویسى و چیزى مى‏طلبى به كسى مى‏مانى كه در خواب گران است و خوابهاى دروغ مى‏بیند . یا همانند حیرت زده‏اى هستى كه سرگردان ایستاده و از ایستادن به مشقت افتاده و نمى‏داند ، آنچه به سراغش مى‏آید به سود اوست یا به زیان اوست . البته تو همانند او نیستى ، او همانند توست . به خدا سوگند ، اگر نمى‏خواستم كه زنده بمانى ، بلاهایى از من به تو مى‏رسید كه استخوانت را خرد سازد و گوشت تنت را آب كند . بدان ، كه شیطان تو را بر جاى داشته و نمى‏گذارد به بهترین كارهایت باز گردى و گوش به نصیحت بسپارى . و سلام به آنكه شایسته سلام است .




[ 72 ] و من كتاب له ع إلى عبد الله بن العباس

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّكَ لَسْتَ بِسَابِقٍ أَجَلَكَ وَ لاَ مَرْزُوقٍ مَا لَیْسَ لَكَ وَ اِعْلَمْ بِأَنَّ اَلدَّهْرَ یَوْمَانِ یَوْمٌ لَكَ وَ یَوْمٌ عَلَیْكَ وَ أَنَّ اَلدُّنْیَا دَارُ دُوَلٍ فَمَا كَانَ مِنْهَا لَكَ أَتَاكَ عَلَى ضَعْفِكَ وَ مَا كَانَ مِنْهَا عَلَیْكَ لَمْ تَدْفَعْهُ بِقُوَّتِكَ

72

نامه‏اى از آن حضرت ( ع )

به عبد الله بن عباس

اما بعد ، تو بر اجلت پیشى نخواهى گرفت و آنچه روزى تو نیست به تواش ندهند و بدان كه دنیا دو روز است : روزى به سود تو و روزى به زیان تو . و دنیا سرایى است كه پیوسته دست به دست مى‏گردد . آنچه از آن تو باشد ، سرانجام ، به تو خواهد رسید ، هر چند ، ناتوان باشى و آنچه بر زیان توست ، دفعش نتوانى كرد ،

هر چند ، نیرومند باشى .


[ 71 ] و من كتاب له ع إلى المنذر بن الجارود العبدی و خان فی بعض ما ولاه من أعماله

أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ صَلاَحَ أَبِیكَ غَرَّنِی مِنْكَ وَ ظَنَنْتُ أَنَّكَ تَتَّبِعُ هَدْیَهُ وَ تَسْلُكُ سَبِیلَهُ فَإِذَا أَنْتَ فِیمَا رُقِّیَ إِلَیَّ عَنْكَ لاَ تَدَعُ لِهَوَاكَ اِنْقِیَاداً وَ لاَ تُبْقِی لِآخِرَتِكَ عَتَاداً تَعْمُرُ دُنْیَاكَ بِخَرَابِ آخِرَتِكَ وَ تَصِلُ عَشِیرَتَكَ بِقَطِیعَةِ دِینِكَ وَ لَئِنْ كَانَ مَا بَلَغَنِی عَنْكَ حَقّاً لَجَمَلُ أَهْلِكَ وَ شِسْعُ نَعْلِكَ خَیْرٌ مِنْكَ وَ مَنْ كَانَ بِصِفَتِكَ فَلَیْسَ بِأَهْلٍ أَنْ یُسَدَّ بِهِ ثَغْرٌ أَوْ یُنْفَذَ بِهِ أَمْرٌ أَوْ یُعْلَى لَهُ قَدْرٌ أَوْ یُشْرَكَ فِی أَمَانَةٍ أَوْ یُؤْمَنَ عَلَى جِبَایَةٍ فَأَقْبِلْ إِلَیَّ حِینَ یَصِلُ إِلَیْكَ كِتَابِی هَذَا إِنْ شَاءَ اَللَّهُ قال الرضی و المنذر بن الجارود هذا هو الذی قال فیه أمیر المؤمنین ع إنه لنظار فی عطفیه مختال فی بردیه تفال فی شراكیه


71

از نامه آن حضرت ( ع )

به منذر بن الجارود العبدى كه در پاره‏اى از آنچه او را بر آن ولایت داده بود ، خیانت كرد .

اما بعد ، درستكارى پدرت مرا در انتصاب تو بفریفت و پنداشتم كه تو از روش او پیروى مى‏كنى و به راه او مى‏روى . ولى ، آنسان ، كه به من خبر رسیده تو

[ 783 ]

فرمانبردارى از نفس خود را فرو نمى‏هلى و براى آخرتت اندوخته‏اى نمى‏نهى و با ویران ساختن آخرتت مى‏خواهى دنیایت را آبادان سازى و به بهاى بریدن از دینت به عشیره خود مى‏پیوندى . اگر آنچه مرا خبر داده‏اند ، درست باشد ، پس اشتر قبیله‏ات و بند كفشت از تو بهتر توانند بود . كسانى همانند تو هیچ مرزى را استوار نتوانند داشت و لایق آن نیستند كه بر رتبه و مقامشان افزوده شود یا در امانتى شریكشان سازند یا از خیانتشان در امان تواند بود . این نامه من كه به تو رسید بر فور به نزد من در حركت آى . ان شاء الله .

این منذر همان است كه امیر المؤمنین درباره او فرمود : از روى خودپسندى پیوسته به چپ و راست خود مى‏نگرد و در دو برد گرانبهاى خود مى‏خرامد و كفشهاى خود را فوت مى‏كند كه گرد از آنها بزداید .



[ 70 ] و من كتاب له ع إلى سهل بن حنیف الأنصاری و هو عامله على المدینة فی معنى قوم من أهلها لحقوا بمعاویة

أَمَّا بَعْدُ فَقَدْ بَلَغَنِی أَنَّ رِجَالاً مِمَّنْ قِبَلَكَ یَتَسَلَّلُونَ إِلَى مُعَاوِیَةَ فَلاَ تَأْسَفْ عَلَى مَا یَفُوتُكَ مِنْ عَدَدِهِمْ وَ یَذْهَبُ عَنْكَ مِنْ مَدَدِهِمْ فَكَفَى لَهُمْ غَیّاً وَ لَكَ مِنْهُمْ شَافِیاً فِرَارُهُمْ مِنَ اَلْهُدَى وَ اَلْحَقِّ وَ إِیضَاعُهُمْ إِلَى اَلْعَمَى وَ اَلْجَهْلِ فَإِنَّمَا هُمْ أَهْلُ دُنْیَا مُقْبِلُونَ عَلَیْهَا وَ مُهْطِعُونَ إِلَیْهَا وَ قَدْ عَرَفُوا اَلْعَدْلَ وَ رَأَوْهُ وَ سَمِعُوهُ وَ وَعَوْهُ وَ عَلِمُوا أَنَّ اَلنَّاسَ عِنْدَنَا فِی اَلْحَقِّ أُسْوَةٌ فَهَرَبُوا إِلَى اَلْأَثَرَةِ فَبُعْداً لَهُمْ وَ سُحْقاً إِنَّهُمْ وَ اَللَّهِ لَمْ یَنْفِرُوا مِنْ جَوْرٍ وَ لَمْ یَلْحَقُوا بِعَدْلٍ وَ إِنَّا لَنَطْمَعُ فِی هَذَا اَلْأَمْرِ أَنْ یُذَلِّلَ اَللَّهُ لَنَا صَعْبَهُ وَ یُسَهِّلَ لَنَا حَزْنَهُ إِنْ شَاءَ اَللَّهُ وَ اَلسَّلاَمُ


[ 781 ]

70

نامه‏اى از آن حضرت ( ع )

به سهل بن حنیف انصارى كه از سوى آن حضرت حاكم مدینه بود . در این باب كه شمارى از كسانى كه نزد او بودند به معاویه پیوستند .

اما بعد ، به من خبر رسید كه برخى از مردانى كه در فرمان تواند ، پنهانى ،

به نزد معاویه مى‏گریزند . غمگین مباش اگر از شمار سپاهیانت كاسته مى‏شود یا یارى شمارى از ایشان را از دست مى‏دهى . كیفر ایشان همین بس كه به گمراهى افتاده‏اند و تو از زحمتشان رهایى یافته‏اى . آنان از هدایت و حق گریخته‏اند و به نابینایى و نادانى افتاده‏اند . اینان ، یاران دنیا بودند و به دنیا روى آوردند و به سوى آن شتافتند . حكومت عدل ما را دیدند و شناختند و آوازه آن را شنیدند و به گوش سپردند . دریافته بودند كه در اینجا مردم در برابر حق و عدالت برابرند . پس گریختند تا مگر خود به سودى برسند . خداوند ایشان را از رحمت خود دور گرداند . اینان از ستم نگریخته‏اند و به عدل نیز نخواهند رسید و در این كار از خدا مى‏خواهیم ، دشواریها را برایمان آسان سازد . و ناهمواریها را هموار گرداند . ان شاء الله . والسلام .



[ 69 ] و من كتاب له ع إلى الحارث الهمذانی

وَ تَمَسَّكْ بِحَبْلِ اَلْقُرْآنِ وَ اِسْتَنْصِحْهُ وَ أَحِلَّ حَلاَلَهُ وَ حَرِّمْ حَرَامَهُ وَ صَدِّقْ بِمَا سَلَفَ مِنَ اَلْحَقِّ وَ اِعْتَبِرْ بِمَا مَضَى مِنَ اَلدُّنْیَا لِمَا بَقِیَ مِنْهَا فَإِنَّ بَعْضَهَا یُشْبِهُ بَعْضاً وَ آخِرَهَا لاَحِقٌ بِأَوَّلِهَا وَ كُلُّهَا حَائِلٌ مُفَارِقٌ وَ عَظِّمِ اِسْمَ اَللَّهِ أَنْ تَذْكُرَهُ إِلاَّ عَلَى حَقٍّ وَ أَكْثِرْ ذِكْرَ اَلْمَوْتِ وَ مَا بَعْدَ اَلْمَوْتِ وَ لاَ تَتَمَنَّ اَلْمَوْتَ إِلاَّ بِشَرْطٍ وَثِیقٍ وَ اِحْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ یَرْضَاهُ صَاحِبُهُ لِنَفْسِهِ وَ یُكْرَهُ لِعَامَّةِ اَلْمُسْلِمِینَ وَ اِحْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ یُعْمَلُ بِهِ فِی اَلسِّرِّ وَ یُسْتَحَى مِنْهُ فِی اَلْعَلاَنِیَةِ وَ اِحْذَرْ كُلَّ عَمَلٍ إِذَا سُئِلَ عَنْهُ صَاحِبُهُ أَنْكَرَهُ أَوْ اِعْتَذَرَ مِنْهُ وَ لاَ تَجْعَلْ عِرْضَكَ غَرَضاً لِنِبَالِ اَلْقَوْلِ وَ لاَ تُحَدِّثِ اَلنَّاسَ بِكُلِّ مَا سَمِعْتَ بِهِ فَكَفَى بِذَلِكَ كَذِباً وَ لاَ تَرُدَّ عَلَى اَلنَّاسِ كُلَّ مَا حَدَّثُوكَ بِهِ فَكَفَى بِذَلِكَ جَهْلاً وَ اِكْظِمِ اَلْغَیْظَ وَ تَجَاوَزْ عِنْدَ اَلْمَقْدَرَةِ وَ اُحْلُمْ عِنْدَ اَلْغَضَبِ وَ اِصْفَحْ مَعَ اَلدَّوْلَةِ تَكُنْ لَكَ اَلْعَاقِبَةُ وَ اِسْتَصْلِحْ كُلَّ نِعْمَةٍ أَنْعَمَهَا اَللَّهُ عَلَیْكَ وَ لاَ تُضَیِّعَنَّ نِعْمَةً مِنْ نِعَمِ اَللَّهِ عِنْدَكَ وَ لْیُرَ عَلَیْكَ أَثَرُ مَا أَنْعَمَ اَللَّهُ بِهِ عَلَیْكَ وَ اِعْلَمْ أَنَّ أَفْضَلَ اَلْمُؤْمِنِینَ أَفْضَلُهُمْ تَقْدِمَةً مِنْ نَفْسِهِ وَ أَهْلِهِ وَ مَالِهِ فَإِنَّكَ مَا تُقَدِّمْ مِنْ خَیْرٍ یَبْقَ لَكَ ذُخْرُهُ وَ مَا تُؤَخِّرْهُ یَكُنْ لِغَیْرِكَ خَیْرُهُ وَ اِحْذَرْ صَحَابَةَ مَنْ یَفِیلُ رَأْیُهُ وَ یُنْكَرُ عَمَلُهُ فَإِنَّ اَلصَّاحِبَ مُعْتَبَرٌ بِصَاحِبِهِ وَ اُسْكُنِ اَلْأَمْصَارَ اَلْعِظَامَ فَإِنَّهَا جِمَاعُ اَلْمُسْلِمِینَ وَ اِحْذَرْ مَنَازِلَ اَلْغَفْلَةِ وَ اَلْجَفَاءِ وَ قِلَّةَ اَلْأَعْوَانِ عَلَى طَاعَةِ اَللَّهِ وَ اُقْصُرْ رَأْیَكَ عَلَى مَا یَعْنِیكَ وَ إِیَّاكَ وَ مَقَاعِدَ اَلْأَسْوَاقِ فَإِنَّهَا مَحَاضِرُ اَلشَّیْطَانِ وَ مَعَارِیضُ اَلْفِتَنِ وَ أَكْثِرْ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى مَنْ فُضِّلْتَ عَلَیْهِ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ أَبْوَابِ اَلشُّكْرِ وَ لاَ تُسَافِرْ فِی یَوْمِ جُمُعَةٍ حَتَّى تَشْهَدَ اَلصَّلاَةَ إِلاَّ فَاصِلاً فِی سَبِیلِ اَللَّهِ أَوْ فِی أَمْرٍ تُعْذَرُ بِهِ وَ أَطِعِ اَللَّهَ فِی جَمِیعِ أُمُورِكَ فَإِنَّ طَاعَةَ اَللَّهِ فَاضِلَةٌ عَلَى مَا سِوَاهَا وَ خَادِعْ نَفْسَكَ فِی اَلْعِبَادَةِ وَ اُرْفُقْ بِهَا وَ لاَ تَقْهَرْهَا وَ خُذْ عَفْوَهَا وَ نَشَاطَهَا إِلاَّ مَا كَانَ مَكْتُوباً عَلَیْكَ مِنَ اَلْفَرِیضَةِ فَإِنَّهُ لاَ بُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَ تَعَاهُدِهَا عِنْدَ مَحَلِّهَا وَ إِیَّاكَ أَنْ یَنْزِلَ بِكَ اَلْمَوْتُ وَ أَنْتَ آبِقٌ مِنْ رَبِّكَ فِی طَلَبِ اَلدُّنْیَا وَ إِیَّاكَ وَ مُصَاحَبَةَ اَلْفُسَّاقِ فَإِنَّ اَلشَّرَّ بِالشَّرِّ مُلْحَقٌ وَ وَقِّرِ اَللَّهَ وَ أَحْبِبْ أَحِبَّاءَهُ وَ اِحْذَرِ اَلْغَضَبَ فَإِنَّهُ جُنْدٌ عَظِیمٌ مِنْ جُنُودِ إِبْلِیسَ وَ اَلسَّلاَمُ


69

از نامه آن حضرت ( ع )

به حارث همدانى

به ریسمان قرآن چنگ در زن و از آن نصیحت بجوى . حلالش را حلال بدار و حرامش را حرام . حقى را كه پیش از این بوده است تصدیق كن . آنچه را از دنیا مانده است به آنچه از آن گذشته است ، قیاس نماى . زیرا آنچه از آن باقى مانده ، همانند گذشته آن است و پایانش پیوسته است به آغاز آن و سراسر آن ناپایدار و رفتنى است .

نام خدا را بزرگ شمار و جز براى حق بر زبانش میاور . فراوان از مرگ و جهان پس از مرگ یاد كن و آروزى مرگ مكن ، مگر به شرطى محكم و استوار . از هر كار كه كننده آن انجامش دادنش را از خود مى‏پسندد و از دیگر مسلمانان ناپسند مى‏دارد حذر كن .

از هر كار كه در نهان انجام گیرد ، ولى به آشكارا سبب شرمسارى شود ، دورى نماى . از هر كارى كه چون از كننده‏اش پرسند ، انكارش كند و عذر آورد بپرهیز . آبروى خود را هدف تیرهاى سخن مردم قرار مده . هر چه شنیدى به دیگران مگوى كه همین بس كه تو را دروغگو شمرند و هر چه شنیدى ، انكارش مكن كه همین بس كه تو را نادان شمرند . خشم خود فرو خور و به هنگام قدرت ، گذشت نماى و در وقت غضب بردبار باش و چون توانایى یافتى گناه دیگران را عفو كن تا عاقبت نیك از آن تو بود .

[ 779 ]

و سپاس هر نعمتى را كه خدا به تو داده به جاى آر تا نعمتت پایدار ماند . هیچیك از نعمتهایى را كه خدا به تو عنایت كرده ، تباه منماى و باید كه نشان نعمت خداوندى بر تو آشكار بود .

بدان كه بهترین مؤمنان كسى است كه جان خود و خویشاوندان و دارایى خود را پیش از دیگران در راه خدا تقدیم دارد . زیرا هر خیر كه پیشاپیش فرستى ،

اندوخته شده ، براى تو بماند و هر چه واپس نهى ، خیرش به دیگرى رسد . بپرهیز از مصاحبت هر كس كه عملش ناپسند باشد ، كه هر كس را به دوستش شناسند .

در شهرهاى بزرگ سكونت گیر كه محل اجتماع مسلمانان است و از جایى كه منزلگاه غفلت و ستم است و طاعت خداوند را یاران اندك است ، بپرهیز .

اندیشه خود منحصر به امورى دار كه به كارت آید و از نشستن بر سر بازارها حذر كن كه جایگاه شیطان است و محل بروز فتنه‏هاست . بر كسانى كه تو را بر آنان برترى است ، فراوان ، نظر كن كه نظر كردن تو سپاسگزارى از نعمت است .

در روز جمعه سفر مكن تا در نماز جمعه حاضر آیى ، مگر اینكه سفرت در راه خدا باشد یا كارى باشد كه در انجام دادنش ناچار باشى . در همه كارها خدا را اطاعت كن ، زیرا اطاعت حق از هر كار دیگر برتر است . نفس را در عبادت بفریب و با او مدارا كن و بر او قهر منماى . و به هنگام فراغت و آسایشش او را دریاب ،

مگر در آنچه بر تو واجب است كه از به جاى آوردن و مراعات آن در وقت مقرر ، چاره‏اى نیست . بترس كه مرگ به سراغت آید و تو در طلب دنیا از خداى گریخته باشى . بپرهیز از مصاحبت بد كاران كه شرّ پیوسته به شرّ است .

خدا را بزرگ دار و دوستانش را دوست بدار و از خشم بپرهیز كه خشم از سپاهیان ابلیس است . والسلام .